حضرت على عليه السلام مىفرمايد : قومى عبادت مىكنند چون رغبت به بهشت دارند ، اين عبادت تاجرانه است ، قومى از ترس عذاب عبادت مىكنند ، اين عبادت عبيد است و قومى از بابت شكر منعم عبادت مىكنند ، اين عبادت آزادگان است « 1 » . چهارم : نيّت كسى است كه حضرت دوست را به خاطر حيايى كه از او دارد عبادت مىكند ؛ زيرا عقلش به حسن حسنات و قبح سيئات حكم مىكند و متذكّر اين معناست كه رب جليل در جميع احوال مطلع بر اوست و بر اساس توجه به اين اطلاع قلبش مالامال حيا است و عبادت و ترك گناهش به اين خاطر است . در فرمايشات نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله آمده : الإِحْسانُ أَنْ تَعْبُدَ اللّهَ كَأَنَّكَ تَراهُ ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَراهُ فَإِنَّهُ يَراكَ « 2 » . نيكى آن است كه خدا را عبادت كنى چنانچه او را مىبينى و اگر تو او را نمىبينى ، پس او تو را مىبيند . پنجم : نيّت كسى است كه قربة الى اللّه عبادت مىكند و اين قرب يا به حسب درجه و كمال است ، به اين معنى كه عبد در نهايت نقص و عارى از جميع كمالات است و رب متصف به جميع صفات كماليه ، پس بين عبد و رب از نظر معنوى فاصله و دورى است ، عبد با عبادت رب هر مقدار از نقص و عيب خود را بر طرف كند ، به همان مقدار به حضرت رب قرب معنوى پيدا مىكند . و يا قرب به حسب ياد دوست و مصاحبت معنوى است ، كسى كه دائماً ياد كسى است و در تمام لحظات در خدمت اوست ، گويى با اوست .

--> ( 1 ) - نهج البلاغة : حكمت 237 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 67 / 196 ، باب 53 .